Product reviews
Lyngdorf FR-2 luidsprekers en TDAI-2210
Lyngdorf FR-2 luidsprekers en TDAI-2210 als bron
Alles strak tegen de muur
Vandaag ga ik luisteren naar een bijzonder concept van fabrikant Lyngdorf. Bijzonder omdat de luidsprekers nu eens niet vrij in de ruimte hoeven te staan, maar zelfs bevestigd mogen worden tegen de muur waar zij normaliter voor komen te staan. Maar weinig luidsprekermakers omarmen een dergelijk concept, terwijl het voor een huiskamer juist ideaal is.
Niet iedereen beschikt over een aparte luisterruimte waar apparatuur het vloeroppervlak in beslag neemt, waar kabels op dragers liggen om de ondergrond niet te raken en luidsprekers twee meter vrij van alle wanden staan. Lyngdorf mikt op de grote groep gebruikers die wel een goede weergave eisen, maar niet alle poespas eromheen. Omdat Lyngdorf zowel luidsprekers levert als elektronica met roomcorrectie, is het bedrijf in staat om oplossingen aan te bieden waar anderen het nakijken hebben.
De FR-2 Lyngdorf luidsprekers
Een Lyngdorf FR-2 luidspreker is niet alleen afwijkend in plaatsing, ook in uiterlijk. Waar meestal wordt gekozen voor een smalle, diepe kast, draait Lyngdorf de zaak om en komt met een brede, ondiepe behuizing waarin een drietal drivers een plekje vinden. De hoeken van de behuizing zijn afgerond voor een nog vriendelijker uiterlijk en je kunt hem naar wens aankleden. Met of zonder doekje en met panelen in actuele kleuren. De kast zelf is satijn mat gespoten in wit, zwart of mocca. Optionele frontjes en bovenplaat zijn in dezelfde kleuren te verkrijgen, de combinatie is aan u. Liever geen drivers zien, dan bestaan er stoffen frontjes in twee grijstinten. De afmeting van een FR-2 is 32,5 cm breed, 16 cm diep en hij is 102,4 cm hoog. De al stevige MDF-behuizing is inwendig versterkt met balkjes, zodat het totaalgewicht per kast op 18 kilo komt. Je zet een FR-2 bij voorkeur tegen de wand op zijn speciale steunen. Alternatief is het gebruik van pootjes, maar dan maak je een FR-2 vast aan de muur zodat hij niet kan omvallen. De steunen of spikes zijn verplicht want een FR-2 heeft een basreflexpoort aan de onderzijde. Ook zonder RoomPerfect van Lyngdorf te gebruiken geeft een FR-2 het beste resultaat als hij strak tegen een muur staat.
Als drivers gebruikt Lyngdorf twee 18 cm woofers met een aluminium conus. De krachtige magneten en de surround van de woofers zitten vast aan open frames om zo weinig mogelijk de luchtstroom te hinderen. Door twee woofers parallel in te zetten daalt de nominale impedantie van de FR-2 naar 4 Ohm met een minimum van 3,7 Ohm, wat voor moderne versterkers geen enkel probleem oplevert. Ter ondersteuning van de woofers is er de eerdergenoemde basreflexpoort. De Lyngdorf tweeter is een 28 mm softdome. Volgens opgave haalt een FR-2 een frequentiebereik van 45 tot 20.000Hz binnen -3dB. Met een rendement van 92dB en een maximale geluidsdruk van 117dB kun je een feestje bouwen. Het zijn getallen waar je blij van wordt.
Digitale techniek
Een TDAI-2210 is al eens eerder in een review langsgekomen. In een bescheiden kastje zit een streamer, een DAC en een complete versterker. Dat alles gaat schuil achter een heldere display. Lyngdorf wijkt met de TDAI-2210 af van geëigende versterkertechniek, een TDAI-2210 heeft een digitale versterker die werkt op basis van Pulse Wide Modulation. Een TDAI-2210 werkt van voor tot achter digitaal en pas aan de luidsprekerklemmen zien we het analoge signaal terug. Met een vermogen van ruim 200 Watt per kanaal aan een 4 Ohm luidspreker zoals een FR-2 kun je wel spreken van een kleine krachtpatser. De techniek van Lyngdorf heeft een paar grote voordelen, ten eerste is dat de volumeregeling die werkt op basis van het verhogen en verlagen van de voedingspanning en niet analoog of digitaal ingrijpt. Ten tweede is de versterkertechniek heel efficiënt, dus een lage stroomafname van het lichtnet en nauwelijks warmteontwikkeling. Omdat een Lyngdorf intern volledig digitaal werkt, kun je heel gemakkelijk het signaal digitaal bewerken. Met een meegeleverde microfoon meet je op diverse plaatsen in de luisterruimte hoe de akoestiek zich gedraagt. Lyngdorf neemt je aan de hand mee hoe je dat doet. Het resultaat van de meting wordt omgezet in een correctie die Lyngdorf RoomPerfect noemt. RoomPerfect lost niet alle akoestische problemen op, maar je komt een heel eind. Naast RoomPerfect is er een toonregeling aanwezig die zich laat instellen op frequentie en op steilheid. Dus niet vast zoals altijd, je kiest zelf waar je een toe- of afname laat beginnen voor hoge of lage tonen en in welke mate je ze wilt aanmoedigen of verzwakken. Naast dit alles zijn er Voicing instellingen, je voorkeur voor klankkleur. Welke instelling je ook wilt veranderen, het touchscreen op de voorzijde van de TDAI-2210 en de App toont grafisch wat je aan het doen bent.
Inregelen
Met een Lyngdorf systeem heb je weinig nodig. Een paartje FR-2, een TDAI-2210 en in ons geval een paar Chord Company EpicX luidsprekerkabels. Een netfilter is voor een Lyngdorf eigenlijk overbodig. Een goed netsnoer, een behoorlijke ethernetkabel en een goede ethernetswitch wil ik wel aanbevelen voor dit hoogwaardige systeem. De luidsprekers staan tegen de achterwand in de luisterruimte van Lexicom MultiMedia opgesteld. Daarna is de RoomPerfect meting uitgevoerd tot een resultaat van 98% correctie. Als je overgaat tot aanschaf, gebruik dan altijd RoomPerfect, het levert veel meer op dan het verlies op papier dat voorspeld wordt door critici. RoomPerfect is een vast onderdeel bij Lyngdorf en is gebaseerd op jaren en jaren ontwikkeling en onderzoek. RoomPerfect doet weinig met middengebied en hoge tonen, het zijn de lage tonen die worden aangepakt en daarmee breng je helderheid en verstaanbaarheid van bijvoorbeeld een stem naar een hoger plan. Je kunt nog spelen met voicing: relaxed, muziek, film, uiteraard ook een stand neutraal die ik steeds gebruikte. Mijn laatste handeling voordat ik ga luisteren en de TDAI-2210 inzet als Roon Endpoint is een software update uitvoeren. Fluitje van een cent, alle instellingen blijven behouden en na ongeveer twee minuten is de TDAI-2210 weer gereed om te spelen.
RoomPerfect aan/uit
Na de nodige muziek om te wennen aan het Lyngdorf systeem, dat op sommige momenten verrassend is ten opzichte van andere merken – want Lyngdorf heeft zo zijn eigen filosofie van hoe weergave behoort te zijn – is het Patricia Barber die met ‘This town’ op het album ‘Clique’ mij aanzet tot het gaan opschrijven wat mijn ervaringen zijn. Het helpt zeker om de room correctie van Lyngdorf te gebruiken voor de lage tonen, Barber heeft er een handje van de bas zwaar aan te zetten. Bas is daarmee nog steeds in ruime mate aanwezig in de luisterruimte, het is wel veel meer hoe Barber het heeft bedoeld. Sterk ritmisch deze track met een helder pianospel, Barber is goed te verstaan, contrabas wordt geplukt en de vingers hoor je aan de snaren trekken. De weergave staat op een behoorlijke afstand van mij en komt inderdaad ergens bij de achtermuur vandaan. Terwijl andere luidsprekers die je juist weg moet houden van de wanden zorgen voor een opbouw die minstens een meter dichterbij komt. Op hetzelfde album staat ‘I could have danced all night’ waarbij slagwerk tijdens de intro de aandacht opeist. Gitaar is opvallend helder en snel, met een mooie, puntige weergave. Heel duidelijk is het een akoestische gitaar, de piano blijft ook nu weer mooi helder en heeft kracht, basdrum en bas blijven vechten om wie de sterkste is. Patricia Barber is een bij audiofielen geliefde performer, ik heb met haar een haat/liefde-verhouding op sommige systemen vanwege de overmaat aan bastonen.
Beetje te laat, de kerst ligt achter ons, toch leuk om af te spelen en een aanrader voor kerst 2026 is een album van Eugene Ruffolo dat de titel draagt ‘Even Santa gets the blues’. Ik speel een paar tracks, vaak is de zang een duet met Margaret Fiellin, naast gitaar komt op het album dobro voor, fluit, ukelele en zelfs klavecimbel. Op de titeltrack zit net als bij Barber een stevige bas, wel een stuk beter onder controle gehouden. Zang is van een echte mannenstem, donker gekleurd, een mondharmonica maakt het geheel af. Gewoon lekkere muziek die goed af te spelen is op Lyngdorf, het bewijs dat dit systeem mede optimaal inzetbaar is voor achtergrondmuziek. Mede, omdat er geen storende elementen te horen zijn en de muziek op een vriendelijke manier wordt gebracht. Daarmee is het zeker geen systeem dat niet de aandacht verdient, daarvoor is de kwaliteit veel te hoog. Bedenk dat muziek kunnen spelen op de achtergrond terwijl een gesprek gewoon gevoerd wordt, wel degelijk een zeer positief gegeven is. Het houdt namelijk in dat een systeem samenvloeit in een ruimte met natuurlijke geluiden. Niets zo irritant als een paar luidsprekers die continue om aandacht vragen.
Wie zijn opnames veel beter voor elkaar heeft, is Soren Bebe in zijn trio. Bas, piano en slagwerk, de klassieke opstelling voor jazz. Heerlijk hoe Lyngdorf dan tot zijn recht komt. Helder pianospel, zacht slagwerk met voor mijn oor wat onopvallende bekkens, ook hier weer een geplukte bas, maar nu eentje met melodie en niet langer overdreven. Uitstekend in balans met de piano. Het album is uit 2023 en draagt de naam ‘Here now’. Eigenlijk is alles nu beter, de klankbalans, het stereobeeld, het aangenaam spelen. Niet vrijblijvend, de muziek zorgt er wel voor dat concentratie blijft. Het is ook het trio dat zich op dit album rustig gedraagt, geen overmatig onrustige composities, luistermuziek voor een concert in een intieme zaal voor de liefhebbers. Een beetje in het verlengde van Soren zit het Tingvall Trio waarvan ik graag ‘Den gamla eken’ speel. De Lyngdorf opstelling geniet van deze muziek die helemaal tot leven komt. Dacht ik dat de tweeter een beetje te rustig was afgesteld, hier zitten de bekkens en klokjes helemaal in. Lekker metalig in klank, geen brushes maar stokken die slaan. Dat soort nuances meen ik met gemak te herkennen. Kracht in de basdrum, niet boemende maar strak, kort en intens. Zelfs op hoge volumes gaat het als de brandweer. Trouwens, een FR-2 voelt zich prima thuis in een grote ruimte, getuige de demo op het laatste Dutch Audio Event dat uiteraard werd bezocht door de mensen van Lexicom MultiMedia.
Iets heel anders
Ik ga het over een andere boeg gooien, Peter Donohoe is bij deze opname toegevoegd aan het Sacconi Quartet en speelt pianokwintetten gecomponeerd door Hummel en door Schubert. Een highres download die ik opvis van Qobuz via de Roonsoftware waar de Lyngdorf 100% compatibel voor is. ‘Roon ready’ is de kwalificatie daarvoor. De snaarinstrumenten die het Sacconi Quartet toevoegt aan het pianospel van Donohoe komen goed uit de verf. Zowel de vriendelijke viool als cello en bas. Opnieuw is de balans tussen de instrumenten uitstekend, het zijn de musici die bepalen welk instrument voorrang krijgt, niet de luidsprekers vanwege een onbalans. Muziek leeft, neemt je mee, legt nadruk op de virtuositeit van Donohoe in de composities. Een heel natuurlijk stereobeeld ontstaat waarin de instrumenten samen spelen, niet al te strak gescheiden, gewoon zoals het zou klinken in een niet al te grote zaal. Desnoods bij een huiskamerconcert als de ruimte zich daartoe leent. Zet ik als experiment de RoomPerfect van Lyngdorf uit en speel ik dezelfde muziek, dan is al snel duidelijk dat Lyngdorf daarmee echt iets toevoegt. Zonder de ingemeten correctie is de klankbalans meer met pieken en dalen, waar elke luidspreker altijd wel last van heeft. Het speelt rommeliger en de glans raakt wat verloren. RoomPerfect gauw weer aan en dan scheiden de klanken zich beter van elkaar, zijn ze weer vloeiend en vol.
Ik heb mij door een audiofiel vriendje laten verleiden om te luisteren naar Exit North en hun album ‘Book of romance and dust’. Het blijft muziek die mij vreemd is in de oren, het is wel prima testmateriaal op Lyngdorf. Ik start met ‘Sever me’ en dat brengt een in de frequentieband diep naar onderen doorlopend laag waar de FR-2 geen probleem mee heeft. Lyngdorf past graag naast zijn luidsprekers een actieve subwoofer toe, in een ruimte zo groot als een doorsnede huiskamer, 25 tot 35 vierkante meter, kan die wat mij betreft achterwege blijven. Want de woofers van een FR-2 staan hun mannetje. Een sub hoeft slechts ruimtelijkheid toe te voegen, geen ontbrekend laag. Het lijkt trouwens dat hoe langer dit systeem speelt, des te beter wordt de weergave en met name het stereobeeld. Waar ik persoonlijk met de muziek van Exit North een probleem krijg, is als ze synthesizerklanken sterk gaan vervormen, dan draai ik het volume omlaag. Verder is het aangenaam luisteren, zeker de zangstem maakt indruk. Minder volume is dus niet om een probleem van FR-2 met een TDAI-2210 aan te pakken, die twee samen volgen op elk geluidniveau slaafs wat wordt aangeboden. Vond ik een FR-2 al geschikt voor jazz en voor klassiek, alternatieve rock kan toegevoegd worden aan het lijstje. Ik denk dat een liefhebber van dit genre erg gelukkig zal worden met deze luidsprekers.
Ik zou mijzelf niet zijn als ik 2026 niet zou beginnen met Franse, zingende dames. Daarom zoek ik Patricia Kaas op en speel van haar album ‘Le mot de pas’ een paar rustige tracks. De volbloed Française heeft ooit mijn hart veroverd, die liefde voor haar stem en muziek is nooit overgegaan. Nog altijd weet zij precies hoe een traan in een ooghoek opgewekt kan worden. Het aanwezige Lyngdorfsysteem doet weinig meer dan zang en instrumenten doorgeven, goed bedoeld door mij, want op toevoegingen in een audiosysteem zit niemand te wachten. Lyngdorf laat Kaas, haar band en orkest volledig in haar en zijn waarde. In de loop der jaren is mijn Frans een beetje beter geworden en mede dankzij het verstaanbaar houden van de zang door Lyngdorf begrijp ik in grote lijnen waarover Patricia zingt. Het is een waardig einde van een dagje luisteren in Leidschendam, de eerste keer in opdracht van de nieuwe eigenaren van de winkel, René Vet en Marjolein Hettinga. Wat mij betreft gaan we hier nog een lange tijd mee door en stel ik te zijner tijd graag andere opstellingen aan je voor.
Slotparagraaf
In de aanhef van dit epistel stelde ik het al, niet iedereen zit te wachten op het noodzakelijk aanpassen van een woonsituatie voor een beter geluid. Lyngdorf is één van de merken die dat heel goed heeft begrepen. Met het kunnen plaatsen van hun FR-2 luidsprekers strak tegen een achterwand, platte modellen die nauwelijks plaats innemen, en RoomPerfect toevoegen in de elektronica, maakt Lyngdorf een hoge kwaliteit weergave mogelijk in elke situatie. De FR-2 luidsprekers zijn fraai afgewerkt, de TDAI-2210 elektronica is uitgebreid en zeer doordacht. Het aantal instelmogelijkheden zorgt ervoor dat ieders persoonlijke smaak ingesteld kan worden vanuit een handige app en dat roomcorrectie mogelijk is. RoomPerfect is er niet alleen voor Lyngdorf luidsprekers, maar kan met elk merk luidspreker ingezet worden. Een TDAI-2210 is klein en vindt overal een plaatsje. Desnoods onttrokken aan het oog al werkt dan de stevige afstandsbediening niet meer. Wat anders dan anders is dit Lyngdorf systeem, misschien juist daarom uw nieuwe systeem.
Prijzen:
Lyngdorf FR-2 2.349,- per stuk
Lyngdorf TDAI-2210 3.999,-
Lyngdorf TDAI-2210 met ADC/phono module 4.500,-