Een cd loopwerk bij de Naim Uniti Nova

Audio Analogue AAdrive en Roksan Attessa CD Transport:
Twee CD transporten in onderzoek

Wat mis ik mijn CD winkeltje in het dorp, waar elke zaterdag de eigenaar in zijn deuropening mij aanhield met de mededeling: “ik heb weer wat moois, vast jouw smaak” en bijna elke zaterdag had de man het bij het rechte eind en kwam ik thuis met nieuwe muziek. Met het uit de mode raken van CD hield de man het voor gezien en sloot zijn pand, om het door te geven aan een schoenmaker. Het thuiskomen met een nieuwe CD ging gepaard met schelden over het cellofaan dat je haast niet kon verwijderen, snel de audioset opstarten, CD inleggen, op play drukken en tijdens het luisteren het boekje lezen. Nostalgie? Deels, het was toch een andere beleving en anders muziek kopen dan met streamen. Want wie geeft mij nu tips die vallen binnen mijn smaak?

Nu CD het aflegt tegen streamen, zijn collecties vaak te koop, bij een particulier, op een rommelmarkt of bij een kringloop. Daarmee is voordelig een mooie collectie aan te leggen of de eigen collectie aan te vullen. Dat maakt het interessant om te investeren in een CD speler of een transport. Een transport is met name interessant omdat heel veel versterkers tegenwoordig een prima digitaal naar analoog converter aan boord hebben en met een transport volstaat een digitale ingang. Denk aan Naim, Hegel, McIntosh, Cambridge Audio en andere merken. Om aan de behoefte te voldoen van klanten die de kwaliteit van CD koesteren of herontdekken, heeft Lexicom Multimedia CD transporten staan. Vandaag pak ik er twee uit het schap, zet ze naast elkaar en met van huis meegebrachte CD’s ga ik ze onderling vergelijken. Kun je volstaan met een scherp geprijsd transport, of slaat een Italiaan met een hoger prijskaartje genadeloos toe. Het Engelse Roksan versus Audio Analogue, samen op een Engelse all-in-one speler en Deense luidsprekers, we houden het binnen Europa vandaag.

AAdrive en CD Transport

Audio Analogue zet een echt CD loopwerk op de markt, geen aangepaste CD speler. Het is een frontloader met daarin een TEAC CD5020A loopwerk. Door Audio Analogue zelf gemodificeerd op sommige punten om stabiliteit te bevorderen. Op de voorzijde van een AAdrive vinden we een vroeger op afstand lastig leesbare LCD display, na een staar operatie kan ik op een paar meter afstand nu wel de aanduidingen lezen. Net onder de display zitten toetsen verborgen voor start/stop/pauze/zappen, optisch heel fraai in de praktijk lastig te bedienen, ik gebruik veel liever de zware, fraai afgewerkte afstandsbediening. Een CD wordt na laden met een klem aangedrukt voor hij gaat draaien. Dat draaien is te zien vanaf de bovenzijde. Het inkijkje verraad gelijk een beetje hoe mooi de AAdrive is opgebouwd. Intern vinden we twee voedingen, één voor de digitale techniek, de andere voor besturing en het laten draaien van de motor onder een CD. Twee uitgangen zijn beschikbaar, een coax 75 Ohm S/PDIF met tulpstekkers en XLR 110 Ohm AES/EBU uit. Die laatste zou mijn voorkeur genieten mits de ontvangende zijde het formaat aankan.

Roksan pakt het wat anders aan en maakt het Attessa CD Transport op normale breedte, passend bij een Roksan Attessa versterker. Roksan is een oud Engels bedrijf, ooit overgenomen door Monitor Audio en produceert tegenwoordig vrijwel zeker in het Verre Oosten. Roksan is misschien nog bekend van hun CD speler met een vrij futuristisch uiterlijk en qua klank zeer hoog geprezen. Over het hoe en wat in een Attessa CD Transport is gebruikt als front loader of elektronica laat Roksan zich niet uit, een gevonden foto verraad een traditionele lineaire voeding voor zowel het transport als het digitale board. Het Attessa CD Transport hoeft niet gebruikt te worden in combinatie met een Roksan versterker, met zijn RCA S/PDIF aansluiting en eigen afstandsbediening werkt het transport met elke dac, los of ingebouwd. Is daarmee net zo universeel als een AAdrive, zij het veel minder luxe uitgevoerd.

Wat staat er?

Centrale unit is een Naim Uniti Nova, een geïntegreerde klasse AB versterker met streaming en daartoe ingebouwde d/a converter. Analoge en digitale ingangen zijn aan de achterzijde te vinden voor bijvoorbeeld een mooi CD transport van derden nu Naim geen CD spelers meer levert. Deze Uniti Nova is gecombineerd met Audiovector R1 Avantgarde monitoren, wow gespoten in Porsche grijs wat een zeer chique uitstraling geeft. Een heerlijke en eerlijke weergever die met zijn bandtweeter veel details brengt en transparant is voor hetgeen wordt aangeboden. Voor de gelegenheid aangesloten met Chord Company EpicX luidsprekerkabels. Om een CD transport te koppelen is een digitale kabel noodzakelijk, in ons geval een Chord Shawline Digital Tuned ARAY, welke ik telkens wissel van speler naar speler. Stroomvoorziening komt uit een Audes ST-900 power conditioner en Chord netsnoeren maken het geheel af. Eigen CD’s zijn meegebracht, veelal gekocht in Frankrijk waar met name klassiek nog in ruime mate in de winkels ligt, naast heel veel pop en jazz. Loopt Frankrijk achter? Met de terugkeer van vinyl en zelfs cassette voorzie ik op den duur ook een revival van CD en dan gaan we massaal naar het zuiden.

The battle begins

Twee CD transporten vergelijken begint net als altijd aan wennen aan hetgeen is opgesteld bij Lexicom Multimedia, in dit geval Naim met Audiovector, dus waarom niet eerst een stream spelen van een paar bekende tracks. Als ik daarmee de oren heb gewassen, schuif ik de eerste CD in het Roksan transport en kies voor een digitale ingang op de Uniti Nova. Het is ‘Immersion’ van Youn Sun Nah en net als altijd met een CD start ik met track één. Gelijk het bewijs dat CD een prima medium is dat nog altijd veel te bieden heeft als het gaat om muziek luisteren en het kunnen genieten van muziek. Waar dus helemaal niet zoveel voor nodig is als of de versterker, of in dit geval een Naim all-in-one voorzien is van een d/a converter er een digitale ingang. Youn heeft lastige muziek op haar album gezet, veel diepe bas, vreemde geluiden, vervormde stem, de Roksan slaat zich er manmoedig doorheen. Bas is stevig aanwezig en weet zelfs op een Audiovector monitor de nodige kracht te ontwikkelen. Youn blijft het middelpunt vormen, redelijk los van de instrumenten achter haar. Als ik wissel naar de AAdrive van Audio Analogue dan maakt die het prijsverschil ruim waar. Er is een stuk meer diepte in het stereobeeld, waardoor Youn nog verder los komt te staan. De zware bas is gebleven, wordt strakker en komt meer klankkleur in. Geluidjes, onder andere van percussie weten een eigen plaats te veroveren, duidelijk aanwijsbaar en goed te volgen. Net als bij een streamer is het ene transport het andere niet en kom je wel degelijk kwaliteitsverschillen op het spoor. Dat leidt met Youn al een beetje tot een conclusie dat wie af en toe een CD wil spelen voordelig uit kan zijn, maar wie zijn CD collectie koestert en als belangrijke bron beschouwd wat meer geld kwijt is.

We maken het de AAdrive lastiger met een CD van sopraan Sabine Devieilhe, daarbij op klavier Alexandre Tharaud. Met werken van Fauré en Poulenc komt het aspect zuiverheid van een stem aan bod, samen met het spel van Tharaud al is hem slechts een tweede plaats toebedeeld. De stem van Sabine is absoluut om van te genieten, erg helder op de combinatie van Naim en Audiovector, met veel oog voor detail, transparantie en timing. Precies wat ik nodig heb om twee CD transporten met elkaar te kunnen vergelijken. Gelukkig blijft alles binnen de lijntjes kleuren en worden uithalen van Sabine met een grote mate van zuiverheid weergegeven. Geen randje, geen scherpte, stilte op de achtergrond, ik zie het een muziekdienst nog niet verbeteren zonder naar een Lumin speler te groeien die een veelvoud kost van een Audio Analogue AAdrive. Sabine staat trouwens perfect op hoogte, zingt heel dynamisch wat moeiteloos wordt gevolgd. Het klavier wat lager in het stereobeeld, verder weg. Ik wissel nog eens naar de Roksan en moet het volume iets terugzetten, de Roksan geeft digitaal meer signaal af, raar eigenlijk, want wat op de CD staat verwacht je dat leidend is. Wat hoorbaar wordt is dat stem en klavier meer op elkaar kruipen, stem komt lager te staan, klavier hoger. Wat blijft is het ontbreken van rauwe randen of onzuiverheid. Ook met een Roksan Attessa heeft menig voordelige streamingoplossing het nakijken. Met drukke en complexe tracks weet de Roksan wel weg, waar je verwacht dat het eindelijk eens helemaal fout gaat, komt de verwachting niet uit. Een echt, dit is geen gemakkelijke stem voor een audio systeem.

Orkestraal geweld

Khatia Buniatishvili gaat los met het Orchestre de Paris in een pianoconcert van Frédéric Chopin. Nog altijd in de Roksan. Groot orkest dat zich laat spreiden als slagwerkers en koperblazers mee gaan doen. Compact in strijkers en houtblazers. Dynamisch waardoor zachte passages ook echt zacht zijn. De concertvleugel van Khatia centraal en ten opzichte van het orkest groot afgebeeld. Een klein beetje onrust zit er in de Roksan als je goed gaat luisteren, een soort slordigheid waarvan ik verwacht dat de AAdrive dat gaat weghalen. Los daarvan is de prestatie boven verwachting en kan ik volop genieten van Chopin’s pianoconcert. Met een AAdrive van Audio Analogue is met een groot orkest meteen duidelijk dat het orkest daadwerkelijk groter wordt afgebeeld. Waar daarnet nog het orkest kromp en uitzette, is de AAdrive in staat het orkest telkens imposant en de ruimte vullend te houden. Detaillering is beter, de secties met instrumenten zijn meer gescheiden van elkaar. Inderdaad is de lichte onrust weg en maakt plaats voor meer rust in de weergave. De vaardige handen van Khatia lijken het klavier met meer gevoel en emotie te beroeren, muziek is intenser van aard, een tikje speelser en vrolijker. Ik denk dat het komt door de extra ruimte om haar vleugel, een betere timing met minder jitter en het net wat langer aanhouden van tonen dan bij een Roksan het geval is. Natuurlijk mag je het verschil in prijs niet vergeten, echter de AAdrive rechtvaardigt met een groot orkest voor mij zijn meerprijs. Waar met Roksan de luidsprekeropstelling de beperking in breedte vormde, zijn het met een Audio Analogue AAdrive de zijwanden van de luisterruimte.

Van zwaar werk naar twee lieftallige Franse dames die het duo Les Frangines vormen. Muziek die je in Frankrijk op straat kunt horen, op festivals welkom is, of een plein in de zomer opvrolijkt. Gitaar, drums, bas, orgeltje of piano. Heldere zang, lekker ritme en de hijgende zang van Françaises die zo kenmerkend is. Lekker groot neergezet met veel energie. Je wordt er vrolijk van met een AAdrive, vooral omdat het ritme zo goed naar voren komt. Geen hoogstaande muziek, geen stemmen die het concertpodium halen, wel een prima CD om in een CD transport te stoppen. Roksan maakt alles wat kleiner, geeft net wat meer aandacht aan stemmen van de dames, juist omdat de band compacter wordt. Ritme is minstens zo sterk gebleven en het plezier in luisteren ook. Nu de muziek minder complex is, lijken de verschillen kleiner, wie goed luistert zal al snel ontdekken dat wat opging voor Buniatishvili ook van toepassing is op Les Frangines. De lichte onrust, een soort van haast, de kleinere stage. Voor wie de muziek wil opzoeken, het album draagt de titel ‘Poèmes’.

De kelder in

Voor mijzelf speel ik nog wat tracks van een CD van Haevn, ‘Live in Tivoli’ ligt namelijk in de luisterruimte. Ik gebruik de AAdrive van Audio Analogue omdat ik die zeker qua ruimtelijke weergave de winnaar van vandaag vind. Deze muziek profiteert daar in ruime mate van, ik wil graag het grote podium kunnen ervaren dat Tivoli biedt. Of het publiek dat de zaal vult en applaudisseert breeduit terug horen. Ik word op de wenken bediend. Terwijl ik alvast wat regels tik van dit verslag speelt de muziek door, laat mij maar niet los. Moet ik mij serieus gaan afvragen of ik alle CD’s van mijn collectie opvis uit de kelder en een nieuw leven in blaas, of volstaat het om ze zelf geript te hebben en af te spelen van een Melco opslag. Feit is dat CD geen medium is dat vergeten mag worden. De ervaringen vandaag opgedaan, in een recent verleden met CD spelers van Luxman en McIntosh, geven aan dat een resolutie van 44.1 kHz en een bitdiepte van 16 bits genoeg is om tot op een high end opstelling van muziek te kunnen genieten. Het gaat veel en veel meer om de opname zelf dan om de digitale techniek. Met een CD transport haal je alles dat opgenomen is uit de putjes van het glimmende plaatje. Bedenk daarbij wel, hoe beter het transport, zoals de hoge kwaliteit van een Audio Analogue AAdrive, des te meer wordt u beloond met detail, een rijk stereobeeld, correcte timing en transparantie. Voor af een toe een CD? Neem dan een oplossing als een Roksan CD Transport, het zal u jaren helpen om toch eens een CD tevoorschijn te halen en gewoon van voor tot achter af te luisteren. Heeft u al een hoogwaardige dac, een versterker met een dac, en wilt u CD weer helemaal gaan beleven, Audio Analogue is niet alleen stoer om te zien, het is tevens een prachtige speler.

 

Prijzen:

Audio Analogue AAdrive                             €2.450,-

Roksan CD Transport                                  €700,-