Masterclass Streaming Netwerken met Jaap Veenstra

Netjes werken met netwerken

Lexicom Multimedia heeft op zaterdag 25 april zijn deuren opengesteld voor een drietal sessies waarin het onderwerp netwerken uitgebreid is behandeld. Jaap Veenstra van het webmagazine Alpha Audio nam daarin het voortouw. Importeur Dimex, bekend van de netwerkproducten van Silent Angel en Dela/Melco, ondersteunde het initiatief met de nodige apparatuur en de mensen van Lexicom Multimedia traden op als gastheer. In een ontspannen ambiance kon worden geluisterd of een netwerkswitch daadwerkelijk invloed heeft op weergave van muziek, kwam veel uitleg en werd vooral nagepraat over zaken gerelateerd aan netwerken opgebouwd met bedraad ethernet. Voor wie niet aanwezig kon zijn, geven we graag een samenvatting over hetgeen is verteld. Voor wie wel aanwezig was, is de opsomming van gespeelde muziek mogelijk interessant of om als geheugensteun nog eens op het gemak na te lezen waar Jaap zijn punt mee wist te maken.

Dennis Schluter van Dimex Audio doet de aftrap. Als importeur van merken als Silent Angel en Melco, tegenwoordig Dela, speelt en speelde Dimex een behoorlijke rol in de bewustwording dat een netwerk bij streaming audio wel degelijk een invloed heeft op de uiteindelijke weergave van muziek via luidsprekers of hoofdtelefoon. De eerste aanzet was een tip van een dealer welke samenwerking zocht voor distributie van Silent Angel, maar zoals Dennis opmerkt, zelf geen importeurschap op zich wilde nemen vanwege de winkelactiviteiten. Inmiddels is Dimex al acht jaar importeur van Silent Angel switches, begonnen met de Bonn N8 waarna al snel een Forester voeding volgde. Dennis heeft veel scepsis ontmoet als het gaat over het transport van data.  Ondanks dat is het leveringspakket in de loop der jaren alleen maar gegroeid en naast Silent Angel heeft ook Dela meerdere ethernet switches voor audio in het Dimex leveringspakket.

Eerste resultaat

Opgesteld staat een weergave systeem dat een vast onderdeel is bij Lexicom Multimedia, bestaande uit een Naim NSC 222 netwerkspeler met daaraan gekoppeld een NPX 300 voeding. Eindversterker is een Naim NAP 250 met als luidspreker een Audiovector R 3 Arreté. Kabels zijn van Chord Company met een Chord Company Signature CAT kabel steeds tussen een switch en de opgestelde Naim NSC 222. Telkens zal een wisseling plaatsvinden met een kabel die komt van een eenvoudige switch naast de router in het magazijn van Lexicom Multimedia. Die kabel gaat of rechtstreeks de Naim in, of gaat in een Silent Angel Bonn N8 C met daarbij een Genesis GC clock en Forester F2 voeding, of in een Dela S50 ethernetswitch met eigen, ingebouwde voeding. Vanaf de op dat moment actieve switch loopt dan een ethernetkabel naar de Naim.

Jaap kiest als eerste voor een track van Radiohead, met de titel ‘Present tense’ van het album ‘A moon shaped pool’, laat die track gedurende twee minuten spelen, speelt de track nogmaals twee minuten en stapt dan over naar Silent Angel en vervolgens naar Dela. Nog steeds de tijd van twee minuten vasthoudend. Zelf ervaar ik met Silent Angel ten opzichte van rechtstreeks vanuit de muur een betere definitie in de lage tonen, shakers of een kalebas wordt duidelijker hoorbaar en de zangstem raakt los van de band Radiohead. Commentaar van de aanwezige luisteraars die een gunstiger luisterplek hebben, is dat de muziek minder rafelig is, meer uit elkaar wordt getrokken en een opbouw in laagjes krijgt. De stap van Silent Angel naar Dela maakt voor mij de shakers nog duidelijker en maakt de stem helderder. Vanuit de zaal komen opmerkingen ook over de shakers of kalebas, maar eveneens wordt het glijden van vingers over de snaren als duidelijker ervaren en is een bas minder zoemend.

Duidelijk is één ding: er is hoorbaar verschil. Daarom nog een stuk muziek, ‘Schack matt’ uitgevoerd door Riltons Vänner op ‘Har är passion’. Mij totaal onbekend, ik denk ook voor veel aanwezigen. Met Silent Angel neem ik een strakkere bas waar, terwijl meerstemmige zang uiteenvalt in diverse stemmen, tevens is de definitie/detaillering van slagwerk erop vooruit gegaan. De Dela S50 maakt de weergave ronder en vriendelijker, haakt meer in op melodie en organische weergave. De aanwezigen laten weten het lastig te vinden om tussen Silent Angel en Dela de ‘betere’ te benoemen, merken wel degelijk verschil en prijzen Silent Angel voor de grotere presentatie van de muziek in het stereobeeld. Op de vraag of dat verschil kan liggen in het toepassen van een lineaire voeding in een Forester F2 of een schakelende voeding in een Dela geven Jaap en Dennis een gelijk antwoord. Niet wat voor soort voeding is van belang, maar de juiste implementatie en de kwaliteit van de voeding.

Aanvang uitleg door Jaap

Laten we Jaap zo goed als mogelijk volgen: “Een netwerk is een verzameling van apparaten die via ethernet communiceren, met als centrale toegang tot internet een router die ons lokale netwerk (LAN) koppelt aan het Wide Area Network (WAN) waar internet deel van is. Mijn kennismaking met streaming begon met een Logitech Squeezebox, waarna Linn, Naim en andere streaming oplossingen bij Alpha Audio geprobeerd konden worden. Met daarbij al snel de eerste ethernetswitch voor audio. Als techneut met een IT achtergrond ben ik dat zeer kritisch gaan bekijken, maar inderdaad, er waren verbeteringen hoorbaar. Na een voorzichtige eerste publicatie op Alpha Audio kwamen de vragen van lezers. Hoe dan? Waarom dan? Moet ik glasvezel of koper aanleggen? Een blindtest met switches is in samenwerking met 10 lezers opgezet, en ja, alle 10 ervaarden daadwerkelijk verschillen tussen switches”.

“Maar wat maakt dan dat verschil? Een raadsel tot er voldoende werd geïnvesteerd in kostbare meetapparatuur. Langzaam maar zeker kwam naar voren wat wel en wat niet, of minder belangrijk is. Voor data gaat dat allemaal niet op, het gaat in dit geval om muziek van streamingdiensten of uit eigen lokale opslag. Al snel wees de vinger naar ruis uit de voeding van een switch. Elektrische ruis, met name netwerk gerelateerde common mode ruis die via de plus en de min aansluitingen van een switch het aangesloten apparaat in kruipt en daar een verstorende invloed heeft op interne schakelingen. Om zichtbaar te maken wat de voeding van een switch verstoort, ben ik gaan meten aan de interne klok van de switches, want afwijkingen op de klok maken de hoorbare verschillen duidelijker. Om een voorbeeld te geven, onze huidige digitaal naar analoog converters in netwerkspelers zijn in staat een signaal/ruis verhouding te geven van -120 decibel tot soms -160 decibel. Als er dan common mode ruis binnenkomt vanuit een switch, via een ethernetpoort, dan zakt die verhouding soms in tot veel slechtere waardes als -80 dB. Een ander soort ruis, differential mode, dat kun je afvangen met een condensator, common mode ruis helaas niet. Nu is een klok in een switch maar van matig belang, in tegenstelling tot de klok in een netwerkspeler. Want een mens is heel gevoelig voor de juiste timing. Toch is het meten op een klok nuttig, zo ontdekten we een verschil van 9 decibel in common mode ruis tussen een Bonn N8 switch en een eveneens van Silent Angel NX switch. Als u bedenkt dat 3 decibel een verdubbeling is op een logaritmische schaal, dan is 9 dB het achtvoudige! Laat staan wat een eenvoudige switch met een muurplug veroorzaakt, maar gerust ook een switch die thuishoort in een datacenter waar betrouwbaarheid de hoogste eis is en niet een voor data verwaarloosbaar ruisniveau. Toch een goedkope switch toepassen? Koop daar dan tenminste een goede voeding bij zoals bijvoorbeeld iFi die kan leveren”

.

“Wat doet de ruis in een streamer? Daarvoor is bij Alpha Audio een streamer aangekocht waarvan de interne klok bereikbaar is voor meetpennen. Wat bleek ons, er zijn meetbare verschillen door te wisselen van switch A naar merk B. Meetbare jitter toe- of afname. De hoogste jitter ontstond door de ethernetkabel uit de streamer te trekken. De poort gaat dan als een gek op zoek naar signaal en verstoort alles. De reden dat spelers “anders klinken” als ze hun interne buffer leegspelen zonder die buffer aan te kunnen vullen. In het algemeen kun je stellen dat reduceren van jitter leidt tot minder kleuring van de weergave, minder scherpte, meer rust, een vloeiender weergave, meer inzicht/detail en een betere gelaagdheid. Een lagere ruisvloer geeft meer rust, meer zwart in de weergave, meer ruimte tussen de noten, een betere detaillering en veroorzaakt daarmede een toename in microdynamiek.”

Het ideale netwerk volgens Jaap

“Zet achter het modem of de router een buffer switch. Sluit daarop alle niet audio apparaten aan, zoals een PC, TV, game console etc. Sluit op de buffer switch vervolgens een switch geoptimaliseerd voor audio aan en daarop uw streamer. Graag Wi-Fi in huis, gebruik daarvoor niet de router, sluit een Wi-Fi converter aan op de buffer switch. Fiber of koper? Fiber kan een positieve invloed hebben, het kan net zo eenvoudig juist afbreuk doen. Dat hangt van veel factoren af. Zelf ben ik voor Alpha Audio en thuis teruggegaan naar volledig koper in mijn netwerk. Ook omdat ik snel een goed resultaat wil bereiken en het er niet voor over heb om jaren te investeren in het testen van SFP’s, converters en glasvezelkabel. Wilt u toch glas, oplossingen van ADOT werken altijd goed in geteste opstellingen. Voor ethernetkabel raad ik aan afgeschermde CAT kabel te gebruiken, geaard aan de bron kant en NIET aan de kant van de ontvanger. Precies wat bijvoorbeeld AudioQuest doet, vandaar de pijltjes die de richting van de kabel aangeven.”

Tijdens de rondvraag kwam niet alleen het belang van een goede klok te sprake, ook dat een klok moet passen bij de ontvanger. “Koop geen willekeurige klok”, zo kon Jaap meten dat een klok met een te hoge signaalafgifte het kloksignaal via ethernetpoorten van een switch gewoon naar buiten duwde.

De keuze voor kabels? Jaap: “Dat hangt af van set, elk merk heeft een eigen signatuur, Hetgeen iets anders is dan kwaliteit. Voor kabels tellen veelal de materiaal kosten maar weinig mee in de totaalprijs, de prijs is veel meer afhankelijk van research, opbouw of wijze van afmonteren.”

Wifi of kabel? Jaap: “Wifi gebruikt een radio en dat geeft zo zijn eigen problemen. Aan de andere kant, een fabrikant als Aurender bouwt Wi-Fi juist heel goed in, maakt dat tot een Aurender speerpunt. Kan dat resultaat alleen bereiken door de aandacht die ze er aan geven. En zet uit in je apparaat wat je niet gebruikt. Bluetooth, Wi-Fi, ongebruikte poorten, etc.”

Nog wat meer muziek en opmerkingen

Na de uitleg is doorgegaan met het spelen van muziek. Steeds met wisselen tussen geen extra switch, de Silent Angel opstelling of de Dela S50. ‘I’ll take care of you’ van Joe Bonamassa en Beth Hart (op ‘Don’t Explain’) geeft met een Silent Angel direct een veel natuurlijker weergave, met een stillere achtergrond en wordt daardoor dynamischer. Volgens het commentaar uit de zaal is er een groot verschil waar te nemen, met een Silent Angel gaat een irritante felheid voorgoed weg. De Dela S50 werd als transparanter dan een Silent Angel ervaren. De Dela S50 geeft in mijn oren de meest natuurlijke weergave, maakt minder een uitvergroting in detaillering. Kwestie van smaak. Een werk van Bach, ‘Ricercar No. 1 in G major’ gespeeld door Mauro Valli kreeg als commentaar mee uit de zaal dat met een switch als SA of Dela hetgeen de musicus doet met zijn strijkstok op de snaren veel beter te volgen is. Naast een toename in details en meer rust.

Zelf was ik aanwezig tijdens de tweede sessie, die van 13 uur. Wat er tijdens de sessie van 11 en 15 uur aan opmerkingen kwam, heb ik niet meegekregen. Mij is wel verzekerd dat het verhaal van Jaap Veenstra niet heeft afgeweken. Ook is de apparatuur niet gewisseld. Voor mij was het een leerzame ervaring, ondanks dat ik al sinds 2013 experimenteer met ethernetkabels en switches. Vooral de technische uitleg heeft duidelijk gemaakt waardoor en waarom ik verschillen ervaar. Dank aan Jaap en Dennis voor de uitleg en dank aan de mensen van Lexicom Multimedia die onze gastheren waren. Vooral dank aan de belangstellenden, die ondanks het mooie weer de moeite namen om naar Leidschendam af te reizen. Mogelijk heeft u nog nagepraat op één van de terrassen bij de sluisjes onder het genot van een drankje, de zon nodigde daartoe zeker uit.